داوود صمدى آملى

56

شرح نهاية الحكمة ( فارسى )

آنچه اكنون دانستن آن مهم است اين است كه تمامى موجودات در اختيار ما قرار گرفته‌اند تا بوسيلهء آنها به سرّ عالم راه پيدا كنيم . به تعبير قرآن كريم ؛ همهء موجودات ذلول آفريده شده‌اند نه ذليل « 1 » . هر موجودى كه قدرت ، نيرو ، عظمت و جبروت داشته باشد اما خود را در تحت اختيار و تسخير ديگرى قرار دهد ، به آن ذلول مىگويند بر خلاف ذليل كه اصلا قدرت و توان دفاع از خودش را ندارد و بالاجبار در تحت تصرف ديگرى درمىآيد . تمام موجودات عالم از جانب حق متعال ذلول انسان هستند . مثلا سگ براى پارس كردن و دريدن قدرت زيادى دارد اما با يك كلام يا با يك لگد صاحبش آرام در گوشه مىنشيند . اما اگر شخصى غريبه در آن خانه وارد شود مىبيند كه جلال و عظموت سگ ، آن شخص را گرفتار مىكند و به وحشت مىاندازد مگر اينكه به فرمان صاحب خانه ، سگ آرام شود . يا مثلا انسان وقتى كه به ييلاق مىرود تا زمانيكه هوا صاف و آرام است او از زمين و آسمان و كوه و درّه لذت مىبرد اما همين كه رعد و برق شروع مىشود و هوا بارانى مىگردد و سيل و برف و طوفان راه مىافتد شخص از همين آسمان و كوه احساس دهشت مىكند . تمام اشياء عالم يكپارچه در پيشگاه انسان ذلولند اما به وقتش همهء آنها عظمت خود را براى او نشان مىدهند . تعريف حكمت در شرح حكمة الاشراق حكما ، فلسفه را با عباراتى گوناگون وصف نموده‌اند . از آن جمله بيان

--> ( 1 ) . ملك / 16 : هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِي مَناكِبِها وَ كُلُوا مِنْ رِزْقِهِ وَ إِلَيْهِ النُّشُورُ . او كسى است كه زمين را براى شما رام كرد ، بر شانه‌هاى آن راه برويد و از روزيهاى خداوند بخوريد ؛ و بازگشت و اجتماع همه به سوى اوست .